Ukubaluleka Kwemfundo Isixhosa

E
Edna Muller-Lind

Ukubaluleka Kwemfundo Isixhosa

Ukubaluleka kwemfundo Isixhosa: Ukuqonda Indima ebalulekileyo yoLwazi kunye

noPhuhliso

ukubaluleka kwemfundo isixhosa akusoloko nje ngumbono wokufundela ukufumana

iziqinisekiso okanye imisebenzi, kodwa yinxalenye ebalulekileyo yophuhliso lomntu kunye

noluntu lwethu. Imfundo ngolwimi lwethu lwesiXhosa ibalulekile ukuze kugcinwe

inkcubeko, kubekho uqeqesho olusemgangathweni, kunye nokwandisa amathuba abantu

abanomdla wokuphumelela ebomini. Kweli nqaku, siza kujonga ukuba kutheni imfundo

ngesiXhosa ibalulekile, indlela esinokuthi ngayo siyixhase, kunye neendidi zenzuzo

ezidibeneyo nezisetyenziswa kubomi bethu bemihla ngemihla.

Ukubaluleka kwemfundo Isixhosa kwiNkcubeko nakwiLwimi

Imfundo ngolwimi lwakho lwendabuko, njengesiXhosa, ibalulekile ekuqinisekiseni ukuba

ulwimi lwethu alupheli. Ulwimi lusengumthombo ophambili wokukhula kwenkcubeko,

izithethe, neziganeko ezidluliselwa kwizizukulwana ezilandelayo. Xa sifundisa abafundi

ngesiXhosa, sibanika ithuba lokuba baqonde ngokunzulu imbali yabo, amagugu abo,

kunye nezithethe ezibenza bahluke kwabanye.

Ukugcina ulwimi luhlala lukhoyo

Njengoko amazwe amaninzi ejongene nokulahleka kolwimi lwabantu bomdabu,

ukufundisa isiXhosa kwiindawo ezisemaphandleni nakwizixeko kubalulekile ukugcina

ulwimi lwethu luhlala lungcwele. Imfundo isebenza njengesiseko sokukhuthaza ulwimi

olusemgangathweni, olusetyenziswa kuzo zonke iindawo zobomi ezifana nezemfundo,

urhulumente, kunye nezentlalo.

Ukukhuthaza ukuzazi kunye nokuzigqaja

Xa umntu efunda ngolwimi lwakhe, uyakwazi ukuziva enexabiso eliphezulu. Ukubaluleka

kwemfundo isixhosa kubonakala kwindlela oku kunokunceda abafundi bazive

bekhululekile kwaye bezazisa inkcubeko yabo. Oku kukhokelela ekubeni abantu

baphuhlise ukuzithemba okukhulu kunye nomoya wokuzimela.

Imfundo yesiXhosa njengesixhobo sokuphuhlisa uluntu

Imfundo ayisiyonto nje yomntu ngamnye; inegalelo elikhulu kuphuhliso loluntu lonke.

Ukufundisa isiXhosa kumabanga aphantsi nakumalunga nophando lusebenza ukuxhobisa

uluntu ngeendlela ezahlukeneyo.

Ukuphucula ukufunda nokubhala kwabantu abaninzi

Abantu abafunda ngolwimi lwabo lwendalo banokufunda ngokukhawuleza kwaye baqonde

lula izinto ezintsha. Oku kunceda ekwandiseni izinga lokufunda nokubhala, elinye lawona

mazinga abalulekileyo ekufuneka elandelwe kumazwe esiphuhlayo. Xa abantu beqonda

ulwimi lwabo kakuhle, bayakwazi ukusebenzisa ulwazi olufunyenweyo kwizifundo zabo

nakwimisebenzi yabo yemihla ngemihla ngokulula.

Ukwakha amathuba emisebenzi kunye nophuhliso lomnotho

Ukuba abantu banemfundo eqinileyo ngesiXhosa, banokusebenzisa ulwimi lwabo

njengesiseko sokufumana amathuba emisebenzi, ngakumbi kwimimandla efuna

abaqeqeshiweyo abathetha isiXhosa njengolwimi lokusebenza. Oku kudala amathuba

emisebenzi kwimimandla eyahlukeneyo efana nezo kwishishini, kumashishini amancinci

nakwiziko lezemfundo.

Izinto ezinokwenziwa ukuphucula imfundo ngesiXhosa

Nangona ukubaluleka kwemfundo isixhosa kusaziwa ngabaninzi, kusekho imingeni ethile

ekufuneka ijongwe ngayo ukuze kuphuculwe umgangatho wemfundo ngolwimi lwethu.

Nazi ezinye iingcebiso eziza kunceda ekunyuseni imfundo ngesiXhosa.

Ukubonelela ngezixhobo ezifanelekileyo zokufunda

Ukuze abafundi bafunde ngesiXhosa ngendlela efanelekileyo, kubalulekile ukuba babe

nezixhobo ezifanelekileyo ezifana neencwadi, iincwadi-zemfundo, neetafile zolwimi.

Ukusebenzisa iincwadi ezibhaliweyo ngesiXhosa kunye nezixhobo ezisebenzayo zokufunda

kuza kunceda abafundi bafumane ulwazi olusemgangathweni nolusebenzayo.

Ukuqeqesha ootitshala abakhululekileyo nabaqeqeshiweyo

Ootitshala kufuneka baqeqeshwe kakuhle ekusebenziseni isiXhosa njolwimi lokufundisa.

Oku kubalulekile ukuqinisekisa ukuba imfundo iyakhuthaza kwaye iyaxhasa abafundi xa

befunda. Ukuqeqesha ootitshala ngolwimi lwendalo kunokunceda ekuphuculeni imfundo

ngokubanzi.

Ukuxhasa iinkqubo zolwazi kunye neenkcubeko

Ukuze abantu bahlale bekhuthalele ukufunda ngesiXhosa, kubalulekile ukuxhasa iinkqubo

zolwazi ezifana nemiboniso yeTV, iiradiyo, kunye neefilimu ngesiXhosa. Le ndlela isebenza

njengendlela yokwandisa ulwazi kunye nokugcina ulwimi luhlala luphila.

Indima yemfundo yesiXhosa kwixesha elizayo

Njengoko uluntu lwethu luqhubeka nokutshintsha, imfundo yesiXhosa iya kuhlala iyinto

ebalulekileyo ekuphuhliseni abantu abazinikeleyo nabaphumelelayo. Ukubaluleka

kwemfundo isixhosa akuyi kuphela kwaye kuyaqhubeka nokuba sisixhobo sokukhuthaza

abantu ukuba bazive bekhululekile, bafune ulwazi, kwaye bafumane amathuba

emisebenzi.

Ukufundisa isiXhosa kwinqanaba eliphezulu nakumabanga aphantsi kuyakunceda

ekuphuhliseni izakhono zabantu, kuquka ukucinga ngokunzulu, ukuvelisa izisombululo,

kunye nokudibanisa uluntu. Ngokusebenzisa ulwimi lwethu njengesiseko semfundo, siya

kuqinisekisa ukuba uluntu lwethu luhlala lulungelelaniswe nemfuno zemihla ngemihla

kunye neenjongo ezinzulu zokuphuhlisa ubomi.

Ukubaluleka kwemfundo isixhosa akusoloko nje ngumsebenzi wabasemagunyeni okanye

ootitshala kuphela, kodwa sisicwangciso esibandakanya wonke umntu kuluntu. Xa sonke

sisazi indima yethu, singakwazi ukuxhasa imfundo ngesiXhosa ngendlela ephumelelayo,

sisindise ulwimi lwethu, sikhuthaze inkcubeko yethu, kwaye sakhe ikamva eliqaqambileyo

kubantwana bethu.

Kubalulekile ukuba sonke siqhubeke nokukhuthaza ukufunda ngesiXhosa, sisebenzise

ulwimi lwethu kwaye siwukhulise ukuze imfundo yethu ibe yinzuzo kumntu ngamnye

nakuluntu lonke. Ngale ndlela, siya kuqhubeka sikhula kwaye siqhubeke sikhumbula

ukuba ulwimi lwethu luyinxalenye ebalulekileyo yobuntu bethu.

Question

Answer

Yintoni ukubaluleka

kwemfundo kubomi bomntu?

Imfundo ibalulekile kuba inceda abantu bafumane

ulwazi, izakhono, kunye neendlela zokuphila

eziphucukileyo, ibavulela amathuba emisebenzi kunye

nempumelelo yobomi.

Kutheni sifanele siqinisekise

ukufundisa ulwimi lwesiXhosa

kwimfundo?

Ukufundisa isiXhosa kwimfundo kubalulekile ngoba

kusinceda sigcine inkcubeko yethu, sinxibelelane

ngcono, kwaye sifundise abantwana bethu ngokwethu

nangobuhlanga bethu.

Imfundo ingayiphucula njani

intlalo-ntle yomntu?

Imfundo yenza abantu babe nokuqonda okungcono,

bayazi amalungelo namalungelo abantu, kwaye

bakwazi ukuncedisa ekuvuseleleni uluntu lwabo.

Yeyiphi indima yemfundo

ekuphuhliseni uqoqosho

lwaseMzantsi Afrika?

Imfundo inceda ekuphuhliseni izakhono

zobuchwephesha nezolawulo, ukunceda abantu

bafumane imisebenzi engcono, ngaloo ndlela iphucula

uqoqosho lwelizwe.

Imfundo ikunceda njani

ukuphucula amakhono

okuxazulula iingxaki?

Imfundo ifundisa abantu ukucinga ngokuqonda,

ukusebenzisa ulwazi lwabo ukucinga ngeendlela

ezintsha, kunye nokwenza izigqibo ezifanelekileyo

kwizimo ezahlukeneyo.

Kutheni kubalulekile

ukufikelela kwimfundo kubo

bonke abantu?

Ukufikelela kwimfundo kubo bonke abantu kubalulekile

ukuze kuqinisekiswe ubulungisa, ukunciphisa

ubuhlwempu, kunye nokuphucula impilo kunye

namathuba abantu abaninzi.

Imfundo inegalelo njani

ekukhuleni komntu

ngokwengqondo nakwimoya?

Imfundo ivula iingqondo zabantu, ibenze bazive

bexhaswa, baziqonde, kwaye baphile ubomi

obuneenjongo, oku kunceda ukukhula ngokwengqondo

nangokwenkolo.

**Ukubaluleka Kwemfundo Isixhosa: Ukuqonda Indima Yayo Kwindlela Zophuhliso

LweNkcubeko Nezoqoqosho**

ukubaluleka kwemfundo isixhosa kubalulekile ekuqondeni indlela ulwimi lwesiXhosa

oludlala ngayo indima enkulu kwinkcubeko, kwezemfundo, nakwimizamo yokuphuhlisa

uluntu. Njengolunye lweelwimi eziphambili zaseMzantsi Afrika, isiXhosa asisiyiyo nje

indlela yokunxibelelana kodwa sisisixhobo esibalulekileyo sokugcina nokudlulisa ilifa

lemveli kunye nokwakha imfundo ezinzileyo nezihambelana nemeko zendawo. Le nqaku

ihlalutya ngokunzulu ukubaluleka kwemfundo ngesiXhosa, iinzuzo zayo, kunye nemfuno

yokuyivuselela ukuze ilungele iimeko zangoku kunye nekamva.

Inkcazo kunye nendima yemfundo yesiXhosa

Imfundo yesiXhosa ibhekisa kwinkqubo yokufundisa nokufunda ngolwimi lwesiXhosa,

olungelona kuphela ulwimi lokunxibelelana kodwa nokwazisa abafundi ngembali, amasiko,

nezithethe zabantu baseMzantsi Afrika. Ukubaluleka kwemfundo isixhosa kukhula kakhulu

xa sijonga indlela ulwimi olusetyenziswa ngayo ekufundiseni nasekufundeni, ngakumbi

kwiindawo apho isiXhosa sisetyenziswa njengolwimi lwendabuko.

Ukusetyenziswa kolwimi lwesiXhosa kwimfundo kusemthethweni kwaye kudlala indima

ebalulekileyo ekuqinisekiseni ukuba abafundi bayakwazi ukufunda nokwenza uphando

ngolwimi abalumkelayo nolubafutshane. Oku kuyanceda ekwandiseni ukuqonda kwabo

ngemixholo eyahlukeneyo, kusetyenziswa ulwimi olucacileyo nolufanelekileyo.

Imfundo yesiXhosa njengesiseko somfundi ophumeleleyo

Ukufunda nokufundiswa ngesiXhosa kunika abafundi ithuba lokuphuhlisa izakhono zabo

ngokwesiqhelo, nto leyo esebenzayo ekuphuculeni ukuqonda kunye nokugxila kwizifundo

ezahlukeneyo. Iingcali zemfundo ziye zafakaza ukuba abafundi abafunda ezikolweni apho

ulwimi lwabo lwendabuko lusetyenziswa ngokubanzi bafumana iziphumo ezingcono

kuphando, ngakumbi kwizifundo ezifuna ukuqonda okujulileyo ezifana nezibalo, isayensi,

nolwimi ngokwalo.

Ngaphandle koko, ukufundisa ngesiXhosa kunceda ekunciphiseni umngcipheko

wokuphulukana nolwimi lwasekhaya, nto ebalulekileyo ekugcineni inkcubeko kunye

nezithethe zabantu.

Ukubaluleka kwemfundo isixhosa kumphakathi nakwimpucuko

Xa sijonga ukubaluleka kwemfundo isixhosa kumphakathi, sifumana ukuba ulwimi

luyinxalenye ebalulekileyo yembutho yenkcubeko. Imfundo enolwimi lwesiXhosa iyanceda

abafundi ukuba baqonde kwaye babambe ngamandla amasiko abo, ezona mfundiso

zibalulekileyo zobomi, kunye nokubaluleka kokuzimela kwenkcubeko yabo.

Ukugcina nokudlulisa ilifa lemveli

Ngokufundisa ngesiXhosa, ulutsha lufundiswa ngemvelaphi yabo, iintsomi, imizekelo,

nezithethe ezibalulekileyo ezibandakanya ulwimi, obenza bazive benxulumene ngakumbi

nemvelaphi yabo. Oku kukhuthaza ukuzazi kunye nokuzingca ngolwimi lwabo, nto leyo

enegalelo ekuvuseleleni nasekugcineni inkcubeko yesiXhosa.

Indima yemfundo yesiXhosa ekuphuhliseni uqoqosho

Ukubaluleka kwemfundo isixhosa akugcini nje kwinkcubeko kuphela, kodwa kubalulekile

nakwimpumelelo yezemfundo kunye noqoqosho. Abantu abaneemfundo

ezisemgangathweni ngesiXhosa banethuba elingcono lokufumana imisebenzi, nokuba

kumashishini asekuhlaleni okanye kwizixhobo zoluntu.

Njengoko uqoqosho lwaseMzantsi Afrika luhlala luguquka, ukufundisa ngesiXhosa

kusivumela ukuba siqinisekise ukuba uluntu lwesiXhosa alushiywanga ngaphaya kolwazi

olufunekayo ukuze luphumelele kwimarike yomsebenzi.

Imingeni nokuphuculwa kwemfundo yesiXhosa

Nangona ukubaluleka kwemfundo isixhosa kukhulu, kukho imingeni ethile eyonakalisa

ukusebenza kwayo ngokupheleleyo. Enye yezona ngxaki ziphambili kukungabikho

kwezixhobo ezifanelekileyo zokufundisa ngesiXhosa, ngakumbi kwiindawo

ezisemaphandleni apho kukho umgudu omkhulu wokufikelela kwimfundo esezingeni.

Ukungabikho kwezixhobo ezifanelekileyo

Abafundi abaninzi bafunda ngezixhobo ezimfutshane okanye ezingaqhelekanga, nto leyo

eyenza kube nzima ukufumana ukuqonda okufanelekileyo. Ukubaluleka kwemfundo

isixhosa kukhuthaza ukuxhasa ababhali bezixhobo zemfundo ngesiXhosa, kunye

nokuphuhlisa iincwadi, iincwadi zabasebenzi, kunye nemithombo yeendaba

ezisemgangathweni.

Umfuno wokuqeqeshwa kwabafundisi

Umgangatho wemfundo yesiXhosa uphantsi kakhulu xa abafundisi bengafundwanga

ngokwaneleyo okanye bengabi nezakhono ezifanelekileyo zokufundisa ngolwimi

lwesiXhosa. Ukuphucula ukuqeqeshwa kwabafundisi kuyimfuneko ukuze kuqinisekiswe

ukuba ukufundisa kwenzeka ngendlela efanelekileyo, kwaye abafundi bafumana ukufunda

okusemgangathweni.

Izibonelelo zokusebenzisa isiXhosa kwimfundo

Ukuphucula ukuqonda: Ukufunda ngesiXhosa kuvumela abafundi ukuba baqonde

1.

ngokulula imixholo eyahlukeneyo yokufunda.

Ukukhuthaza ukuzingca ngolwimi nenkcubeko: Ulwimi lwendabuko lubalulekile

2.

ekwakheni ukuzingca nokuzazi kubafundi.

Ukuphucula iziphumo zemfundo: Iingcali zifumanise ukuba abafundi abafunda

3.

kolwimi lwabo lwasekhaya bafumana iziphumo ezingcono kwizifundo ezininzi.

Ukunciphisa ukungalingani kwemfundo: Ukusebenzisa isiXhosa kunceda

4.

ukunciphisa imingeni yokufunda yabantwana abavela kwiindawo ezisemaphandleni.

Ukuqhathanisa neminye imfundo yolwimi lwasekhaya

Xa siyiqhathanisa neminye imfundo yolwimi lwasekhaya eMzantsi Afrika, njengemfundo

yesiZulu okanye yesiVenda, sifumana ukuba imfundo yesiXhosa inokufana ngokubaluleka,

kodwa imeko yezixhobo kunye nokuqeqeshwa kwabafundisi inokwahluka

ngokuxhomekeke kwindawo. Oku kubonisa ukuba ukuxhasa ngemali kunye nophuhliso

lwemfundo yesiXhosa kuyimfuneko ukufezekisa iziphumo ezinzulu.

Ukubaluleka kwemfundo isixhosa akufanele kuthathelwe ingqalelo nje kuphela

njengolwimi lwasekhaya kodwa njengesiseko esiqinileyo sokuphuhlisa uluntu oluzinzileyo

noluphumelelayo. Njengoko iinzame zokuphucula imfundo ziqhubeka, kufuneka

kulandelwe indlela yokudibanisa ulwimi lwasekhaya nolwimi lwamanye amazwe ukuze

kufezekiswe imfundo epheleleyo kwaye ehambelana nemfuno zabafundi namhlanje.

ukubaluleka kwemfundo, imfundo yaseXhosa, imfundo kunye nophuhliso, izibonelelo

zemfundo, ukufunda isiXhosa, ukufunda nokuphuhlisa, imfundo yabantwana, ulwazi

lwemfundo, isixhosa kwimfundo, amathuba emfundo

Related Stories

Passing By Durango Mendoza

Tricia Koss

photosynthesis science readers life science

Edith Leffler PhD

rs means cost data

Joy Cormier